An Dương Vương và Mỵ Châu – Trọng Thủy

Sau thời các vua Hùng, Thục Phán lên làm vua, xưng là An Dương Vương, đặt tên nước là Âu Lạc. Nhà vua cho xây một tòa thành lớn ở đất Phong Khê để giữ nước.

Nhưng thành xây đến đâu lại đổ đến đấy. Ban ngày dân phu đắp đất, dựng tường; đêm xuống, tường thành sụp lở như có bàn tay vô hình phá đi. Nhà vua lo lắng, lập đàn cầu đảo, mong được thần linh giúp đỡ.

Tương truyền, một sáng nọ có cụ già từ phương đông đi tới, báo rằng sẽ có sứ Thanh Giang đến giúp vua. Hôm sau, quả nhiên một con rùa vàng lớn nổi lên trên mặt nước, tự xưng là sứ Thanh Giang và nói được tiếng người. Rùa Vàng chỉ cho vua cách trừ yêu quái quấy phá, rồi ở lại giúp xây thành. Lần này, thành dựng lên vững chãi, uốn quanh nhiều vòng như vỏ ốc. Người đời sau gọi là Loa Thành, hay thành Cổ Loa.

Khi từ biệt, Rùa Vàng tháo một chiếc vuốt của mình trao cho nhà vua và dặn: "Đem vuốt này làm lẫy nỏ, giặc đến cứ nhắm mà bắn thì không lo gì nữa." Vua sai bề tôi là Cao Lỗ làm một chiếc nỏ, lắp vuốt rùa làm lẫy. Đó là nỏ thần: mỗi phát bắn ra, hàng trăm mũi tên cùng bay đi một lúc.

Ở phương bắc, Triệu Đà nhiều lần đem quân sang đánh Âu Lạc, nhưng lần nào cũng gặp nỏ thần, phải rút chạy. Biết không thể thắng bằng sức, Triệu Đà bèn đổi cách: xin cưới công chúa Mỵ Châu, con gái An Dương Vương, cho con trai mình là Trọng Thủy. Nhà vua nhận lời, lại cho Trọng Thủy ở lại Loa Thành, tưởng như vậy là hai nước đã thành thông gia hòa hiếu.

Mỵ Châu hết lòng tin chồng. Một hôm, Trọng Thủy dò hỏi vì sao nước Âu Lạc đánh đâu thắng đó. Mỵ Châu vô tư dẫn chồng đến nơi cất giữ, cho xem chiếc nỏ thần. Trọng Thủy lặng lẽ làm một chiếc lẫy giả giống hệt, rồi đánh tráo lấy chiếc vuốt rùa thật.

Ít lâu sau, Trọng Thủy xin về phương bắc thăm cha. Lúc chia tay, chàng hỏi vợ: "Nếu chẳng may hai nước có chuyện binh đao, ta biết tìm nàng ở đâu?" Mỵ Châu đáp: "Thiếp có chiếc áo lông ngỗng. Nếu có biến, thiếp sẽ rắc lông ngỗng dọc đường làm dấu."

Trọng Thủy về đến nơi, Triệu Đà lập tức kéo quân sang. An Dương Vương cậy có nỏ thần, vẫn ung dung ngồi đánh cờ. Đến khi giặc kéo tới chân thành, vua mới đem nỏ ra bắn, nhưng nỏ không còn linh nghiệm nữa. Quân Âu Lạc tan vỡ.

Nhà vua vội lên ngựa, để Mỵ Châu ngồi phía sau, phi về phương nam. Dọc đường, Mỵ Châu rứt lông ngỗng trên áo rắc xuống làm dấu như đã hẹn, chẳng hề nghĩ rằng chính mình đang chỉ đường cho quân giặc.

Chạy đến bờ biển thì hết đường, phía sau quân đuổi theo sát. Nhà vua ngửa mặt kêu to: "Sứ Thanh Giang ở đâu, mau đến cứu ta!" Rùa Vàng hiện lên giữa sóng nước, nói rằng kẻ giặc đang ngồi ngay sau lưng nhà vua.

An Dương Vương hiểu ra tất cả. Đau đớn vì mất nước và giận vì bị phản bội, nhà vua rút gươm chém Mỵ Châu. Trước khi chết, Mỵ Châu khấn rằng nàng một lòng ngay thật, chỉ vì quá tin chồng mà bị lừa; nếu có ý phản cha thì chết đi sẽ hóa thành cát bụi, còn nếu lòng trong sạch thì xin hóa thành ngọc châu. Rồi An Dương Vương cầm sừng tê bảy tấc, theo Rùa Vàng rẽ nước đi xuống biển.

Tương truyền, máu Mỵ Châu chảy xuống biển, những con trai ăn phải đều hóa ra ngọc. Trọng Thủy lần theo dấu lông ngỗng đến nơi thì chỉ còn thấy xác vợ. Chàng đưa Mỵ Châu về táng ở Loa Thành. Thương nhớ vợ, Trọng Thủy ngày ngày thẫn thờ. Một hôm ra giếng trong thành, tưởng như thấy bóng Mỵ Châu dưới nước, chàng nhảy xuống giếng và không trở lên nữa.

Người đời sau kể rằng ngọc trai mò được ở vùng biển ấy, đem rửa bằng nước giếng Loa Thành thì sáng đẹp lạ thường. Ở Cổ Loa ngày nay vẫn còn dấu tích những vòng thành đất cổ, có đền thờ An Dương Vương và am thờ Mỵ Châu, như nhắc người sau rằng giữ nước không chỉ cần vũ khí mạnh, mà còn cần một lòng tỉnh táo.