Con chó, con mèo và anh chàng nghèo khổ

Có một anh chàng nghèo sống với mẹ già trong túp lều nhỏ bên sông. Anh hiền lành, chịu khó, nhưng đi đâu xin việc cũng chẳng ai thuê. Mãi sau, một ông chủ thuyền buôn thấy anh khỏe mạnh, bơi giỏi, bèn thuê anh làm bạn thuyền và trả trước cho anh một ít tiền.

Anh mang phần lớn số tiền về biếu mẹ, chỉ giữ lại ít đồng phòng thân. Một hôm, đang đi ven bến, anh thấy có người trói một con chó định ném xuống sông. Anh động lòng, bỏ tiền ra mua lại, cởi trói cho nó. Hôm khác, anh gặp một người xách con mèo đi vứt bỏ. Có người can: "Mua mèo làm gì cho tốn tiền!" Nhưng anh vẫn mua, đem mèo về nuôi.

Lần thứ ba, anh thấy mấy đứa trẻ bắt được một con rắn nước nhỏ đang trêu chọc. Anh xin mua lại rồi thả nó xuống sông. Con rắn ấy hóa ra là con trai của Long Vương dưới thủy cung. Để tạ ơn, Long Vương mời anh xuống chơi và tặng anh một viên ngọc quý. Viên ngọc ước gì được nấy. Từ đó, mẹ con anh có nhà cửa đàng hoàng, không còn phải lo cái ăn cái mặc. Chó và mèo cũng được ăn no, quấn quýt bên chủ.

Trong vùng có một lão thợ kim hoàn gian xảo. Nghe tiếng viên ngọc, lão tìm cách làm quen, khéo léo hỏi mượn xem, rồi tráo lại một viên ngọc giả, mang ngọc thật sang ở làng bên kia sông. Từ hôm mất ngọc, nhà anh nghèo dần trở lại.

Chó và mèo thương chủ, bàn nhau đi tìm ngọc. Chó đánh hơi lần ra dấu vết, rồi cõng mèo bơi qua sông. Đến nhà lão kim hoàn, thấy ngọc cất kỹ trong một chiếc hòm, hai con không sao lấy được. Mèo bèn rình bắt một con chuột, nói: "Ta không làm hại ngươi đâu, nếu ngươi khoét hòm mang ngọc ra cho ta." Chuột khoét một lỗ nhỏ, chui vào ngậm ngọc đem ra. Mèo thả chuột đi, rồi ngậm ngọc cùng chó lên đường về.

Đến sông, chó lại cõng mèo bơi qua. Bơi được nửa chừng, chó sốt ruột hỏi: "Ngọc còn đấy không?" Mèo đang ngậm ngọc, không trả lời được. Chó hỏi mãi, mèo đành mở miệng đáp: "Còn!" Thế là viên ngọc rơi tõm xuống nước.

Lên được bờ, hai con buồn bã. Chó bỏ về nhà trước. Mèo thì ở lại ven sông, quanh quẩn chờ đợi. Ít lâu sau, mấy người đánh cá kéo lưới lên bờ, mổ cá vứt ruột ra bãi. Mèo lại gần thì thấy trong bụng một con cá có viên ngọc lấp lánh, chính là viên ngọc đã rơi. Mèo mừng rỡ ngậm ngọc chạy một mạch về nhà.

Có lại ngọc, anh chàng vui lắm, khen mèo hết lời, cho mèo ở trong nhà, ăn chung mâm với mình. Còn chó thì phải ra ngoài canh cổng. Chó tủi thân lắm, vì nghĩ mình cũng vất vả chẳng kém, vậy mà mèo được khen một mình.

Từ đó, chó và mèo không còn thân nhau như trước. Người ta bảo vì thế mà đến bây giờ, chó với mèo cứ gặp nhau là gầm gừ, còn mèo thì được nằm trong nhà, chó thì giữ ngoài sân.