Em bé thông minh

Thuở xưa, có một ông vua muốn tìm người tài giúp nước. Vua sai một viên quan đi khắp nơi dò la. Đến đâu, viên quan cũng ra những câu đố oái oăm để thử, nhưng đi đã lâu mà chưa gặp được ai thật giỏi.

Một hôm, viên quan đi qua một cánh đồng, thấy hai cha con nhà nọ đang làm ruộng: cha cày, con đập đất. Cậu bé chừng bảy, tám tuổi. Viên quan dừng ngựa, hỏi người cha: "Này ông kia, trâu của ông cày một ngày được mấy đường?"

Người cha còn đang ngẩn ra chưa biết đáp thế nào, thì cậu con trai đã nhanh nhảu hỏi lại: "Thưa ông, nếu ông nói được ngựa của ông một ngày đi được mấy bước, thì cháu sẽ nói cho ông biết trâu của cha cháu cày được mấy đường."

Viên quan sững sờ, biết mình đã gặp đúng người tài. Ông ghi nhớ tên làng, rồi về tâu với vua.

Vua muốn thử thêm. Vua ban cho làng ấy ba thúng gạo nếp và ba con trâu đực, ra lệnh phải nuôi sao cho ba con trâu ấy đẻ thành chín con, sang năm phải nộp đủ. Dân làng lo sốt vó. Cậu bé thì bình tĩnh bảo cha: "Cha cứ để con lo." Cậu xin làng làm thịt một con trâu, đồ hết gạo nếp, làm cỗ cho cả làng ăn một bữa no say, rồi xin dân làng góp lộ phí cho hai cha con lên kinh.

Đến kinh đô, cậu bé đứng trước cửa cung mà khóc ầm lên. Vua cho gọi vào hỏi. Cậu thưa: "Mẹ cháu mất sớm, cháu muốn có em bé để bồng, mà cha cháu không chịu đẻ em bé cho cháu." Vua bật cười: "Muốn có em thì phải bảo cha lấy vợ nữa, chứ đàn ông làm sao đẻ được!" Cậu bé thưa ngay: "Vậy sao làng cháu lại phải nuôi trâu đực cho đẻ được ạ?" Vua cười lớn, biết cậu bé thông minh thật.

Vua lại thử lần nữa. Vua sai người đem một con chim sẻ đến, bảo cậu phải dọn thành ba mâm cỗ. Cậu bé đưa cho sứ giả một chiếc kim may, nói: "Ông về tâu đức vua rèn giúp cháu chiếc kim này thành một con dao để làm thịt chim." Nghe tâu lại, vua phục lắm.

Hồi ấy, có một nước láng giềng đang lăm le sang xâm lấn. Muốn dò xem nước ta có người tài hay không, sứ thần nước ấy mang tới một chiếc vỏ ốc vặn rất dài, rỗng hai đầu, đố làm sao xâu được một sợi chỉ mảnh qua suốt ruột ốc. Các quan đại thần bàn tới bàn lui, chẳng ai nghĩ ra cách. Vua liền sai người phi ngựa đi hỏi cậu bé.

Lúc ấy cậu đang chơi đùa ngoài sân. Nghe xong câu đố, cậu cười bảo: "Dễ thôi mà!" rồi vừa nhảy lò cò vừa đọc vang:

Người ta làm theo, quả nhiên con kiến bò một mạch xuyên qua ruột ốc, kéo theo sợi chỉ ra đầu bên kia. Sứ thần nước láng giềng hết sức thán phục, về tâu với vua nước mình rằng nước ta có người tài, chớ nên coi thường. Nước ấy bèn bỏ ý định sang xâm lấn.

Vua mừng lắm, phong cho cậu bé làm trạng nguyên, lại cho xây dinh thự ngay bên cạnh hoàng cung để cậu tiện giúp vua lo việc nước.