Trạng nguyên Nguyễn Hiền

Vào đời vua Trần Thái Tông, ở một làng quê nghèo có cậu bé tên là Nguyễn Hiền. Cha mất sớm, nhà chỉ còn hai mẹ con nương tựa vào nhau. Nhà nghèo, không có tiền cho con ăn học tử tế, nên hằng ngày Nguyễn Hiền phải đi chăn trâu, cắt cỏ giúp mẹ.

Thế nhưng, cậu bé Nguyễn Hiền lại thông minh và ham học lạ thường. Gần nhà có một ngôi chùa, cậu thường lân la đến nghe sư thầy giảng sách. Nghe qua một lần là cậu nhớ, hiểu ngay ý nghĩa, lại còn hỏi những câu khiến người lớn phải ngạc nhiên. Không có giấy bút, Nguyễn Hiền lấy que vạch chữ xuống nền đất, lấy lá làm vở, tranh thủ học ngay cả khi đang chăn trâu ngoài đồng.

Tương truyền, cậu bé còn rất tinh nghịch và nhanh trí. Khi chơi đùa cùng chúng bạn, những trò cậu bày ra thường ẩn chứa sự khôn khéo, tính toán hơn người. Ai gặp Nguyễn Hiền cũng đoán rằng cậu bé này lớn lên ắt làm nên chuyện lớn.

Nhờ nghị lực tự học và trí thông minh trời phú, khi triều đình mở khoa thi kén người tài, Nguyễn Hiền đã ứng thí và đỗ đầu, giành học vị Trạng nguyên — bậc cao nhất trong khoa cử ngày xưa. Điều khiến cả nước kinh ngạc là khi ấy cậu chỉ mới mười hai, mười ba tuổi, trở thành vị Trạng nguyên nhỏ tuổi nhất trong lịch sử khoa bảng nước ta.

Chuyện kể rằng khi biết người đỗ Trạng nguyên còn quá nhỏ, nhà vua có ý muốn thử tài. Nguyễn Hiền đã đối đáp trôi chảy, ứng xử chững chạc, khiến vua và quần thần đều thán phục, tin rằng đây thật sự là bậc kỳ tài.

Câu chuyện về Trạng nguyên Nguyễn Hiền được lưu truyền để khích lệ tinh thần hiếu học của con trẻ. Nó cho thấy rằng hoàn cảnh nghèo khó không thể ngăn cản một người ham học vươn lên; và trí tuệ, nghị lực cùng lòng ham hiểu biết mới là điều làm nên con người.