Bánh chưng, bánh giầy

Vua Hùng Vương về già, muốn chọn một người con xứng đáng để truyền ngôi. Nhà vua có rất nhiều hoàng tử, nên nghĩ ra một cách. Vua cho gọi các con lại và bảo: "Nhân dịp đầu năm, ai tìm được món lễ vật ngon lành, ý nghĩa nhất để dâng lên Tiên vương, ta sẽ truyền ngôi cho người ấy."

Các hoàng tử liền đua nhau sai người đi khắp nơi tìm của ngon vật lạ: nào sơn hào hải vị, nào chim quý thú hiếm, cốt sao lễ vật thật sang trọng để vừa lòng vua cha.

Riêng hoàng tử Lang Liêu thì khác. Chàng là con thứ, mẹ mất sớm, sống thanh bạch, quanh năm chỉ quen với ruộng vườn, lúa gạo. Nhà chẳng có gì quý giá, Lang Liêu lo lắng suốt mấy đêm liền.

Một đêm, chàng nằm mơ thấy một vị thần đến mách bảo: "Trong trời đất, không gì quý bằng hạt gạo, vì gạo nuôi sống con người. Con hãy lấy gạo nếp mà làm bánh, một thứ hình tròn, một thứ hình vuông, để tượng trưng cho trời và đất." Tỉnh dậy, Lang Liêu mừng rỡ làm theo.

Chàng chọn thứ gạo nếp thơm dẻo nhất, đãi sạch. Chàng lấy đậu xanh, thịt lợn làm nhân, dùng lá dong gói thành bánh hình vuông, nấu thật kỹ, gọi là bánh chưng — tượng cho đất. Lại đem gạo nếp đồ chín, giã thật nhuyễn, nặn thành hình tròn, gọi là bánh giầy — tượng cho trời.

Đến ngày dâng lễ, mâm cao cỗ đầy của các hoàng tử bày la liệt, nhưng vua Hùng chỉ dừng lại thật lâu trước mâm bánh giản dị của Lang Liêu. Nghe chàng thưa lại lời thần dặn và ý nghĩa của hai thứ bánh, vua vô cùng hài lòng. Bánh làm từ hạt gạo do chính tay người dân làm ra, lại mang trong đó cả trời đất và tấm lòng hiếu thảo. Vua truyền đem bánh dâng Tiên vương, rồi quyết định nhường ngôi cho Lang Liêu.

Từ đó, mỗi khi Tết đến xuân về, người Việt lại gói bánh chưng, làm bánh giầy để cúng ông bà tổ tiên. Phong tục ấy còn giữ đến tận ngày nay, nhắc con cháu nhớ về công ơn của cha ông và quý trọng hạt gạo, hạt ngọc của đất trời.