Sự tích cây nêu ngày Tết

Ngày xửa ngày xưa, khi trên mặt đất con người còn ít ỏi, cả một vùng đất rộng lớn lại nằm trong tay lũ quỷ. Con người không có đất riêng, phải cày cấy thuê trên đất của quỷ, làm ra bao nhiêu thóc lúa cũng bị lũ quỷ tham lam lấy gần hết, chỉ được chia phần ít ỏi, quanh năm đói khổ.

Lũ quỷ ranh mãnh, năm nào cũng bày ra cách chia phần thật thiệt cho con người. Có năm chúng bảo: "Ăn ngọn cho quỷ, ăn gốc cho người." Người trồng lúa, quỷ lấy hết phần ngọn có hạt, người chỉ còn trơ gốc rạ. Năm sau, chúng đổi: "Ăn gốc cho quỷ, ăn ngọn cho người." Người liền được Phật mách bảo, chuyển sang trồng khoai; củ khoai nằm dưới gốc, thế là quỷ lại chỉ được phần lá.

Lũ quỷ tức tối, năm tiếp theo đòi lấy cả gốc lẫn ngọn. Con người tưởng chừng hết đường sống. Nhưng Đức Phật thương tình, bày cho một kế. Phật bảo con người đến thương lượng với quỷ, xin một mảnh đất chỉ bằng bóng chiếc áo cà sa treo trên ngọn một cây tre. Lũ quỷ nghĩ bóng một chiếc áo thì bé tí, chẳng đáng là bao, liền đồng ý ngay, lại còn giao hẹn: bóng áo che đến đâu thì đất ấy thuộc về con người, phần còn lại vẫn là của quỷ.

Đến ngày đã hẹn, con người trồng một cây tre thật cao, trên ngọn treo chiếc áo cà sa của Phật. Kỳ lạ thay, khi Phật làm phép, cây tre cứ vươn cao mãi, cao mãi lên tận trời, còn bóng chiếc áo cà sa thì trải rộng ra, phủ khắp mặt đất, đẩy lùi lũ quỷ ra tận biển. Thế là con người giành lại được toàn bộ đất đai để cày cấy, làm ăn.

Lũ quỷ mất đất, uất ức kéo nhau đến đòi. Phật lại bày cho con người rắc vôi bột, trồng cây có gai, treo cành lá dứa, vẽ hình cung tên hướng ra ngoài để dọa cho lũ quỷ không dám bén mảng vào nhà. Sợ những thứ ấy, lũ quỷ đành lui ra biển, nhưng xin Phật cho mỗi năm được vài ngày vào đất liền thăm mộ tổ tiên. Phật thương tình, đồng ý.

Chính vì thế, mỗi độ Tết đến — quãng thời gian lũ quỷ được phép vào đất liền — người xưa lại dựng trước sân một cây tre cao, trên ngọn treo lá phướn, khánh đất và những vật tượng trưng, gọi là cây nêu, để nhắc lũ quỷ nhớ rằng đây là đất của con người. Người ta còn rắc vôi bột thành hình trước ngõ. Tục dựng cây nêu ngày Tết ra đời từ đó, vừa để trừ tà, vừa mong một năm mới bình an, may mắn.