Sự tích ông Táo

Chuyện kể rằng thuở xưa có hai vợ chồng son sống với nhau. Người chồng tên là Trọng Cao, người vợ tên là Thị Nhi. Ăn ở với nhau đã lâu mà chưa có con, nên trong nhà thỉnh thoảng lại có chuyện phiền lòng. Một lần, chỉ vì nóng giận, người chồng lỡ lời nặng nhẹ khiến vợ tủi thân bỏ nhà ra đi.

Đi mãi đến một vùng xa, Thị Nhi gặp một người đàn ông hiền lành tên là Phạm Lang, rồi nên duyên vợ chồng, sống cuộc đời mới yên ấm. Về phần Trọng Cao, sau cơn nóng giận, anh hối hận vô cùng. Anh khăn gói lên đường đi tìm vợ, quyết xin lỗi cho bằng được. Tìm mãi, tìm mãi, tiền bạc cạn dần, Trọng Cao phải xin ăn dọc đường mà vẫn chưa gặp được vợ.

Một hôm, đói lả, Trọng Cao ghé vào xin ăn ở đúng ngôi nhà của Thị Nhi, lúc ấy Phạm Lang đi vắng. Nhận ra người chồng cũ tiều tụy, Thị Nhi vừa thương vừa xót, vội dọn cơm mời ăn. Đang lúc ấy thì Phạm Lang trở về. Sợ chồng mới hiểu lầm, lại không muốn người xưa phải khó xử, Thị Nhi bối rối giấu Trọng Cao ra sau đống rơm ngoài vườn.

Chẳng may đêm ấy, Phạm Lang đốt đống rơm để lấy tro bón ruộng, ngọn lửa bùng lên. Thấy chồng cũ gặp nạn, Thị Nhi thương quá, lao vào định cứu. Phạm Lang thấy vợ xông vào lửa, chẳng kịp hiểu đầu đuôi, cũng lao theo để cứu vợ. Cả ba con người, vì tình vì nghĩa mà quên cả thân mình.

Cảm động trước tấm lòng thủy chung, nhân hậu của ba người, Trời bèn phong cho cả ba làm Táo Quân — thần Bếp, trông coi việc bếp núc và mọi chuyện lành dữ, tốt xấu trong mỗi gia đình. Người ta thường gọi chung là ông Công, ông Táo, hay Táo Quân, gồm hai ông một bà, tượng trưng bằng ba ông đầu rau (ba hòn đất kê bếp) trong gian bếp mỗi nhà.

Từ đó, hằng năm cứ đến ngày 23 tháng Chạp, các gia đình Việt Nam lại làm lễ tiễn ông Táo về trời để bẩm báo với Ngọc Hoàng chuyện một năm qua của gia đình, cầu mong những điều tốt lành. Người ta thả cá chép ra sông, ra ao, vì tin rằng cá chép sẽ hóa rồng, đưa các Táo về trời. Phong tục ấm áp ấy nhắc mỗi nhà biết sống tử tế, thuận hòa, để năm mới an vui.