Chu Văn An – người thầy của muôn đời

Khoảng bảy trăm năm trước, ở vùng Thanh Trì, gần kinh thành Thăng Long, có một ông thầy đồ tên là Chu Văn An. Thầy học rộng, hiểu sâu, lại sống giản dị, nghiêm cẩn. Ngôi trường nhỏ của thầy lúc nào cũng đông học trò. Có người ở làng bên sang, có người khăn gói đi mấy ngày đường chỉ để được học thầy.

Thầy Chu Văn An không chỉ dạy chữ. Thầy dạy học trò cách làm người: sống thật thà, giữ lòng ngay thẳng, học để giúp nước giúp dân chứ không phải để cầu danh lợi. Thầy rất nghiêm. Học trò nào lười biếng hay ăn nói thiếu lễ độ đều bị thầy nhắc nhở thẳng thắn. Nhưng thầy cũng rất thương học trò, nhất là những người nhà nghèo mà ham học.

Nhiều học trò của thầy về sau đỗ đạt, làm đến chức quan lớn trong triều. Vậy mà mỗi lần về thăm thầy, họ vẫn giữ đúng lễ của người học trò, đứng hầu bên thầy, kính cẩn thưa gửi. Được thầy nói chuyện cùng vài câu, họ mừng hơn được thưởng vàng bạc.

Tiếng tăm của thầy đến tai nhà vua. Vua Trần Minh Tông mời thầy về kinh, giao cho dạy học ở Quốc Tử Giám, ngôi trường lớn nhất của cả nước thời ấy, và dạy cả thái tử.

Về sau, dưới thời vua Trần Dụ Tông, việc triều chính ngày một rối ren. Nhà vua mải mê chơi bời, bỏ bê việc nước. Nhiều kẻ nịnh thần chỉ lo vơ vét, khiến dân tình khổ sở. Các quan biết vậy nhưng phần nhiều im lặng, sợ mất chức.

Thầy Chu Văn An thì không im lặng. Thầy viết một tờ sớ dâng lên vua, xin trị tội bảy kẻ nịnh thần đang làm hại triều đình. Người đời sau gọi đó là "Thất trảm sớ", nghĩa là tờ sớ xin chém bảy người. Đó là một việc làm rất gan dạ, vì những kẻ ấy đang được nhà vua tin dùng.

Nhưng nhà vua không nghe. Thấy lời ngay không được dùng, thầy Chu Văn An từ quan, rời kinh thành, về ở ẩn ở đất Chí Linh. Ở đó, thầy sống thanh bạch, ngày ngày dạy học, đọc sách, làm thơ. Học trò vẫn tìm đến xin học, người dân quanh vùng ai cũng kính trọng.

Năm 1370, thầy Chu Văn An qua đời. Triều đình cho thờ thầy ở Văn Miếu, nơi thờ những bậc thầy lớn của đạo học. Đó là một vinh dự hiếm có.

Ngày nay, nhiều ngôi trường trên khắp đất nước mang tên Chu Văn An. Mỗi lần nhắc đến thầy, người ta lại nhớ đến một người thầy dạy chữ, dạy người, và dám nói lời ngay thẳng khi đất nước cần.