Lý Công Uẩn dời đô ra Thăng Long

Ở vùng Cổ Pháp, nay thuộc Bắc Ninh, có một cậu bé được nhà sư Lý Khánh Văn nhận về nuôi từ thuở còn nhỏ. Cậu tên là Lý Công Uẩn, sinh năm 974. Cậu lớn lên giữa tiếng chuông chùa, được học chữ, học đạo với những bậc thầy giỏi, trong đó có Thiền sư Vạn Hạnh. Sử cũ chép rằng từ nhỏ Công Uẩn đã thông minh, chí khí khác thường.

Lớn lên, Lý Công Uẩn ra kinh đô Hoa Lư làm quan cho nhà Tiền Lê. Ông điềm đạm, cẩn trọng, lại được lòng mọi người, dần được giao chỉ huy đội quân bảo vệ nhà vua. Cuối năm 1009, vua Lê Long Đĩnh qua đời. Các quan trong triều tôn Lý Công Uẩn lên làm vua. Ông chính là vua Lý Thái Tổ, người mở đầu nhà Lý.

Kinh đô Hoa Lư khi ấy nằm giữa vùng núi đá vôi trùng điệp. Thời nhà Đinh, nhà Lê, nước còn non trẻ, cần dựa vào núi non hiểm trở để giữ mình, nên chọn Hoa Lư là hợp lẽ. Nhưng đất Hoa Lư chật hẹp, đi lại khó khăn, không đủ chỗ cho một kinh thành lớn mạnh lâu dài.

Nhà vua mới suy nghĩ rất lâu. Ông muốn tìm cho đất nước một nơi đóng đô vững bền, để con cháu đời sau được yên ổn làm ăn. Mùa xuân năm 1010, Lý Thái Tổ ban một tờ chiếu mà người đời sau quen gọi là Chiếu dời đô.

Trong chiếu, nhà vua giải thích với triều đình và trăm họ rằng các bậc vua sáng suốt thời trước từng dời đô nhiều lần, chẳng phải vì ý thích riêng, mà để lo cho đất nước được lâu dài. Rồi nhà vua nói đến thành Đại La bên sông Hồng. Theo lời chiếu, Đại La nằm ở nơi trung tâm, đường đi bốn hướng đều thuận tiện; trước mặt có sông, sau lưng có núi, người xưa ví thế đất ấy như rồng cuộn hổ ngồi. Đất đai rộng rãi, bằng phẳng mà cao ráo, dân không phải lo ngập lụt, ruộng vườn và sản vật đều dồi dào. Nhà vua cho rằng khắp nước không đâu thích hợp hơn để làm kinh đô lâu dài, rồi hỏi ý các quan. Quần thần đều đồng lòng tán thành.

Mùa thu năm ấy, đoàn thuyền của nhà vua rời Hoa Lư, xuôi dòng tiến về Đại La. Sử cũ còn chép lại một chuyện lạ: khi thuyền vua vừa đến dưới thành, có một con rồng vàng từ dưới nước bay vút lên trời. Nhà vua cho đó là điềm lành, bèn đổi tên thành Đại La là Thăng Long, nghĩa là "rồng bay lên".

Chuyện rồng vàng là lời kể mang màu sắc truyền thuyết, được người xưa ghi lại như một điềm báo tốt đẹp. Còn việc dời đô năm 1010 là sự kiện có thật, được chép rõ trong sử sách. Từ Thăng Long, nhà Lý xây dựng đất nước ngày một vững mạnh: mở mang đồng ruộng, dựng chùa, mở trường, gìn giữ bờ cõi.

Thăng Long về sau còn mang nhiều tên gọi khác, và ngày nay chính là thủ đô Hà Nội. Năm 2010, cả nước đã kỷ niệm một nghìn năm Thăng Long – Hà Nội, tròn mười thế kỷ kể từ ngày đoàn thuyền của vua Lý Thái Tổ cập bến bên dòng sông Hồng.