Lý Thường Kiệt và sông Như Nguyệt

Vào thời nhà Lý, cách nay gần một nghìn năm, nước Đại Việt đã là một quốc gia độc lập, hùng cường. Bấy giờ, nhà Tống ở phương Bắc lăm le đem quân sang xâm lược. Chúng cho tích trữ lương thảo, luyện binh mã ở vùng biên giới, chuẩn bị đánh xuống nước ta.

Người nắm giữ binh quyền của triều Lý khi ấy là Lý Thường Kiệt — một vị tướng tài ba, mưu lược lại hết lòng vì nước. Ông nghĩ rằng: "Ngồi yên đợi giặc, không bằng chủ động ra tay trước để chặn thế mạnh của chúng." Thế là Lý Thường Kiệt đem quân đánh sang các căn cứ mà nhà Tống đang chuẩn bị lương thảo, khí giới ở đất Tống, phá tan kho tàng của giặc rồi chủ động rút về. Đây là cách đánh phủ đầu táo bạo, khiến kế hoạch xâm lược của nhà Tống bị giáng một đòn nặng.

Biết quân Tống thế nào cũng kéo sang trả đũa, Lý Thường Kiệt cho xây dựng một phòng tuyến vững chắc bên bờ nam sông Như Nguyệt (nay là sông Cầu) để chặn đường tiến của giặc về kinh thành Thăng Long. Quả nhiên, ít lâu sau, đại quân Tống ồ ạt tràn xuống, nhưng bị phòng tuyến sông Như Nguyệt chặn lại, không sao vượt qua được. Hai bên giằng co suốt nhiều tháng trời.

Tương truyền, một đêm nọ, để cổ vũ tướng sĩ và làm nao núng lòng địch, từ trong đền bên sông bỗng vang lên một bài thơ hùng tráng, mà đến nay còn được truyền tụng với đại ý:

Bài thơ vang trong đêm khiến quân ta nức lòng, càng thêm quyết chiến, còn quân Tống thì hoang mang, sợ hãi vì tin rằng đó là lời của thần linh. Chớp thời cơ, Lý Thường Kiệt tổ chức phản công. Quân Tống thua to, tổn thất nặng nề, buộc phải chấp nhận giảng hòa rồi rút quân về nước.

Cuộc kháng chiến chống Tống thắng lợi đã giữ vững nền độc lập của Đại Việt. Bài thơ bên sông Như Nguyệt được xem như bản tuyên ngôn khẳng định chủ quyền đầu tiên của dân tộc: nước Nam là của người Nam, không kẻ nào được phép xâm phạm. Tên tuổi Lý Thường Kiệt vì thế mãi được ghi vào sử sách như một bậc danh tướng lỗi lạc.