Quang Trung đại phá quân Thanh

Cuối năm Mậu Thân, tức năm 1788, đất nước gặp cơn nguy khốn. Vua Lê Chiêu Thống chạy sang cầu cứu nhà Thanh. Lấy cớ giúp nhà Lê, vua Thanh sai Tôn Sĩ Nghị dẫn một đạo quân lớn tiến sang, chiếm lấy kinh thành Thăng Long.

Quân Tây Sơn ở Bắc Hà lúc ấy ít người, phải tạm lui về giữ vùng núi Tam Điệp, rồi cho người phi ngựa vào Phú Xuân báo tin cho Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ.

Nghe tin, Nguyễn Huệ không chần chừ. Ngày 25 tháng Mười một năm Mậu Thân, ông lên ngôi hoàng đế ở núi Bân, lấy niên hiệu là Quang Trung, rồi lập tức dẫn đại quân ra Bắc.

Đoàn quân đi nhanh như gió. Qua Nghệ An, vua dừng lại tuyển thêm quân. Vua nói rõ với tướng sĩ vì sao phải đánh: giặc sang chiếm nước ta, người nước Nam phải giữ lấy non sông của mình. Lời vua ngắn gọn mà thấm vào lòng người, ai nấy đều hăng hái lên đường.

Tương truyền, để đi được thật nhanh, cứ ba người lính một tốp: hai người khiêng võng, một người nằm nghỉ, rồi thay phiên nhau. Nhờ vậy, đoàn quân đi suốt ngày đêm mà vẫn giữ được sức.

Đến Tam Điệp, vua Quang Trung cho mở tiệc khao quân, ăn Tết sớm. Vua hẹn với tướng sĩ: "Hãy ăn Tết trước. Đến ngày mồng bảy tháng Giêng, ta sẽ vào thành Thăng Long mở tiệc ăn mừng." Nghe vậy, quân sĩ càng thêm phấn khởi.

Đêm ba mươi Tết, giữa lúc quân Thanh đang mải vui xuân, chẳng chút đề phòng, quân Tây Sơn chia làm nhiều đạo, lặng lẽ tiến ra Bắc. Các đồn giặc dọc đường lần lượt bị hạ. Đêm mồng ba Tết, quân Tây Sơn vây đồn Hà Hồi. Quân giặc trong đồn hoảng hốt, xin hàng.

Sáng mồng năm Tết, trận lớn nhất diễn ra ở Ngọc Hồi, cửa ngõ phía nam Thăng Long. Đồn Ngọc Hồi rất kiên cố, có hào sâu, có súng lớn. Theo sách Hoàng Lê nhất thống chí, vua Quang Trung cho quân ghép những tấm ván dày, phủ rơm thấm nước làm lá chắn, nhiều người cùng khiêng một tấm mà tiến lên. Vua cưỡi voi đi đầu, đốc thúc ba quân. Quân Tây Sơn ào vào như nước vỡ bờ, đồn Ngọc Hồi tan vỡ.

Cùng sáng hôm ấy, ở phía tây nam kinh thành, một cánh quân khác đánh thẳng vào đồn giặc ở vùng Đống Đa. Quân Thanh ở đó cũng tan tác.

Tin thất trận bay về, Tôn Sĩ Nghị sợ hãi, không kịp mặc áo giáp, vội vàng cùng tùy tùng vượt cầu phao qua sông Hồng chạy về phương Bắc. Quân Thanh chen nhau chạy theo, cầu phao đổ sập.

Trưa mồng năm Tết năm Kỷ Dậu (1789), vua Quang Trung dẫn đoàn quân chiến thắng tiến vào Thăng Long, sớm hơn ngày hẹn hai ngày. Người dân kinh thành đổ ra đường đón đoàn quân.

Người ta còn truyền rằng, giữa mùa xuân chiến thắng ấy, vua Quang Trung đã sai người phi ngựa mang một cành đào Thăng Long vào Phú Xuân, để báo tin vui.

Ngày nay, cứ đến mồng năm Tết, người Hà Nội lại mở hội Gò Đống Đa, nhớ về mùa xuân năm Kỷ Dậu, khi vua Quang Trung cùng quân dân giữ vững non sông.